ÂM THANH TÁC ĐỘNG ĐẾN CƠ THỂ VÀ TÂM TRÍ NHƯ THẾ NÀO?

 Nguyễn Tiến Mạnh

(Nhà sáng lập MSOUND Healing)

 

Âm thanh thường được hiểu đơn giản là thứ chúng ta nghe bằng đôi tai.

Nhưng nếu lắng nghe sâu hơn, âm thanh không chỉ là cảm giác về một giai điệu đi vào tai. Âm thanh là dao động cơ học, và những dao động ấy có thể được cơ thể tiếp nhận theo nhiều con đường khác nhau: qua thính giác, qua rung động trên da và mô, qua xương và các cấu trúc của cơ thể, rồi được hệ thần kinh và não bộ xử lý.

Đó cũng là lý do một âm thanh rất trầm, một tiếng trống mạnh hay tiếng chuông ngân dài đôi khi không chỉ được “nghe”, mà còn có thể được cảm nhận như một rung động trong cơ thể.

Vậy âm thanh thực sự tác động đến chúng ta như thế nào?

 

 

1. Âm thanh được tiếp nhận như thế nào?

Con đường quen thuộc nhất là thính giác.

Sóng âm truyền qua không khí đến tai, làm rung màng nhĩ và được hệ thống thính giác chuyển thành các tín hiệu thần kinh để não bộ nhận biết cao độ, cường độ, nhịp điệu, âm sắc và những đặc điểm khác của âm thanh.

Nhưng cơ thể không chỉ có một cách để cảm nhận dao động.

Con người còn có khả năng cảm nhận rung động cơ học qua xúc giác. Trên da có những thụ thể cơ học chuyên biệt có khả năng nhận biết áp lực và rung động. Các nghiên cứu về cảm nhận rung cho thấy hệ thống xúc giác có thể tiếp nhận những kích thích rung ở nhiều tần số khác nhau; đồng thời, thính giác và xúc giác có thể tương tác với nhau trong quá trình cảm nhận âm thanh.

Điều này giải thích một trải nghiệm rất quen thuộc:

Đứng gần một chiếc trống lớn, ta không chỉ nghe tiếng trống mà còn có thể cảm thấy lồng ngực, bụng hoặc cơ thể rung lên.

Đặt tay lên một chiếc loa đang phát âm trầm, ta có thể cảm nhận rõ sự rung động qua bàn tay.

Trong một buổi Sound Bath, khi ngồi hoặc nằm trong không gian có những âm thanh trầm và giàu rung động, một số người cũng mô tả rằng họ cảm nhận âm thanh bằng toàn thân, chứ không chỉ bằng đôi tai.

Các nghiên cứu về tương tác thính giác – xúc giác cho thấy âm thanh và rung động có thể ảnh hưởng lẫn nhau trong quá trình cảm nhận.

Vì vậy, có thể hình dung quá trình này theo một cách đơn giản:

Âm thanh → rung động → các thụ thể cảm giác → hệ thần kinh → não bộ → trải nghiệm của con người.

Đây là một trong những nền tảng quan trọng để hiểu tại sao âm thanh có thể trở thành một trải nghiệm mang tính toàn thân.

 

 

2. Âm thanh, rung động và cơ thể có nhiều nước

Cơ thể con người chứa một lượng nước rất lớn.

Ở người trưởng thành, nước chiếm khoảng 50–60% khối lượng cơ thể, mặc dù tỷ lệ này thay đổi tùy tuổi, giới tính, thành phần cơ thể và nhiều yếu tố sinh lý khác. Nước phân bố trong các tế bào cũng như trong các khoang dịch ngoài tế bào.

Điều này khiến hình ảnh về “cơ thể như một môi trường giàu nước” trở nên rất dễ hình dung khi nói về âm thanh và rung động.

Nhưng ở đây cần phân biệt hai vấn đề.

Một là: về mặt vật lý, âm thanh là dao động và dao động cơ học có thể truyền qua các môi trường vật chất khác nhau. Cơ thể cũng có các mô, dịch thể và cấu trúc vật chất có khả năng truyền rung động.

Hai là: từ thực tế cơ thể chứa nhiều nước không thể tự động kết luận rằng nước trong cơ thể sẽ lưu giữ ký ức, cảm xúc hoặc “thông tin” của âm thanh.

Khái niệm “nước ghi nhớ” từng được đề cập trong một số lý thuyết và tranh luận khoa học, nhưng hiện chưa có bằng chứng thuyết phục để khẳng định rằng nước có thể lưu giữ ký ức của những cảm xúc, lời nói hay âm thanh theo cách thường được diễn giải trong một số nội dung về chữa lành. Các tài liệu khoa học về “water memory” vẫn thể hiện sự tranh luận và hoài nghi đáng kể.

Vì vậy, nếu nói về Sound Healing một cách có trách nhiệm, chúng ta có thể nói:

Cơ thể chứa nhiều nước và có thể cảm nhận các dao động cơ học, nhưng khoa học hiện nay chưa chứng minh rằng nước trong cơ thể có khả năng lưu giữ ký ức của âm thanh hay cảm xúc.

Điều này không làm mất đi giá trị của trải nghiệm.

Ngược lại, nó giúp chúng ta phân biệt rõ hơn giữa điều đã được khoa học nghiên cứu và những cách diễn giải mang tính biểu tượng hoặc trải nghiệm cá nhân.

 

 

3. Từ cơ thể đến hệ thần kinh và não bộ

Âm thanh không dừng lại ở tai.

Sau khi được tiếp nhận, thông tin âm thanh được truyền qua hệ thống thần kinh thính giác đến não bộ, nơi nó được xử lý cùng với nhiều thông tin khác.

Một âm thanh có thể gợi lên sự chú ý.

Một giai điệu có thể gợi nhớ ký ức.

Một âm thanh quen thuộc có thể tạo cảm giác an toàn.

Một tiếng động bất ngờ có thể khiến cơ thể cảnh giác.

Điều này cho thấy phản ứng với âm thanh là một quá trình đa giác quan và đa tầng, trong đó tín hiệu âm thanh được kết hợp với cảm xúc, ký ức, sự chú ý và bối cảnh.

Đặc biệt, âm thanh và xúc giác không phải hai hệ thống hoàn toàn tách biệt. Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy kích thích thính giác có thể làm thay đổi cách con người cảm nhận rung động và ngược lại.

Vì vậy, khi nói rằng một người “cảm thấy” âm thanh, điều đó không nhất thiết chỉ là cách nói hình tượng.

Trong một số điều kiện, con người thực sự có thể cảm nhận thành phần rung động của âm thanh bằng cơ thể.

 

 

4. Vì sao một âm thanh có thể khiến chúng ta thư giãn?

Không phải mọi âm thanh đều có tác động giống nhau.

Một giai điệu quen thuộc, nhịp độ phù hợp hoặc một môi trường âm thanh yên tĩnh có thể giúp một người cảm thấy dễ chịu hơn.

Nghiên cứu về âm nhạc và stress cho thấy các can thiệp bằng âm nhạc có thể tạo ra những thay đổi tích cực ở một số chỉ số tâm lý và sinh lý liên quan đến stress, mặc dù hiệu quả phụ thuộc vào nhiều yếu tố và không phải lúc nào cũng giống nhau ở mọi người.

Điều quan trọng là âm thanh có thể góp phần tạo ra một trạng thái trải nghiệm.

Khi con người nằm xuống, giảm bớt các kích thích bên ngoài, tập trung vào hơi thở và lắng nghe một chuỗi âm thanh đều đặn, cơ thể có thể có cơ hội chuyển từ trạng thái hoạt động liên tục sang một trạng thái yên tĩnh hơn.

Đó cũng là một trong những lý do âm thanh thường được sử dụng trong thiền, thư giãn và các thực hành chăm sóc sức khỏe tinh thần.

 

 

5. Âm thanh cũng có thể tạo ra phản ứng ngược lại

Nếu âm thanh có thể mang lại cảm giác dễ chịu, thì điều ngược lại cũng hoàn toàn có thể xảy ra.

Một công trường xây dựng.

Tiếng máy khoan.

Tiếng còi xe.

Tiếng tàu hỏa.

Tiếng máy bay.

Tiếng động cơ và giao thông liên tục.

Âm thanh từ nhà máy.

Hoặc tiếng nhạc quá lớn trong một khoảng thời gian dài.

Tất cả đều có thể trở thành nguồn gây khó chịu tùy vào cường độ, thời gian tiếp xúc, hoàn cảnh và mức độ nhạy cảm của từng người.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác định tiếng ồn môi trường từ giao thông, công trường, công nghiệp và một số hoạt động giải trí là những nguồn phơi nhiễm đáng quan tâm. Tiếng ồn quá mức có liên quan đến sự khó chịu, rối loạn giấc ngủ, suy giảm khả năng nhận thức và một số ảnh hưởng bất lợi đối với sức khỏe.

Điều thú vị là ngay cả âm nhạc cũng không phải lúc nào cũng tạo ra cảm giác dễ chịu.

Một bạn trẻ có thể thích nghe Hip Hop với âm bass mạnh, tiết tấu nhanh và năng lượng cao.

Nhưng một người lớn tuổi quen với nhạc cổ điển, nhạc trữ tình hoặc những giai điệu chậm rãi có thể cảm thấy khó chịu khi nghe cùng loại âm nhạc đó ở âm lượng lớn.

Điều này không có nghĩa thể loại nhạc này “tốt” còn thể loại kia “xấu”.

Nó cho thấy rằng trải nghiệm âm thanh mang tính cá nhân rất cao.

Âm thanh được yêu thích có thể tạo cảm giác hứng khởi.

Âm thanh không phù hợp có thể tạo cảm giác căng thẳng.

Và cùng một âm thanh, hai người có thể có hai phản ứng hoàn toàn khác nhau. 

6. Không chỉ âm thanh, mà cả cách chúng ta lắng nghe

Tác động của âm thanh không chỉ phụ thuộc vào âm thanh là gì, mà còn phụ thuộc vào chúng ta nghe nó như thế nào.

Nghe một bản nhạc trong lúc đang lái xe giữa dòng phương tiện có thể là một trải nghiệm.

Nghe chính bản nhạc ấy trong một căn phòng yên tĩnh, ánh sáng dịu, cơ thể nằm thoải mái và không bị gián đoạn lại có thể tạo nên một trải nghiệm hoàn toàn khác.

Trong Sound Bath cũng vậy.

Không gian.

Âm lượng.

Khoảng cách.

Thời lượng.

Nhịp điệu.

Âm sắc.

Sự rung động.

Và đặc biệt là trạng thái của người nghe.

Tất cả cùng tham gia vào trải nghiệm.

Vì thế, không nên chỉ tìm kiếm một “tần số thần kỳ” hay một âm thanh được cho là phù hợp với tất cả mọi người.

Điều quan trọng hơn là hiểu mối quan hệ giữa âm thanh, cơ thể, não bộ và trải nghiệm cá nhân.

7. Sound Bath: khi âm thanh trở thành một trải nghiệm toàn thân

Trong một phiên Sound Bath, người tham gia thường nằm hoặc ngồi trong một không gian yên tĩnh và tiếp nhận các lớp âm thanh được tạo ra từ singing bowl, gong, chuông, nhạc cụ hoặc giọng hát.

Điểm đặc biệt của trải nghiệm này là người nghe không nhất thiết phải “làm” điều gì.

Họ có thể đơn giản nằm xuống và lắng nghe.

Âm thanh được cảm nhận bằng tai.

Những rung động nhất định có thể được cảm nhận qua cơ thể.

Não bộ tiếp nhận và xử lý các tín hiệu đó.

Ký ức, cảm xúc và sự chú ý của mỗi người lại tiếp tục tham gia vào trải nghiệm.

Đó có thể là lý do cùng một phiên Sound Bath nhưng mỗi người lại mô tả một cảm nhận khác nhau: người thấy thư giãn, người thấy dễ chịu, người cảm nhận rõ rung động, người lại gần như chỉ nghe thấy âm thanh.

Các nghiên cứu về singing bowl hiện đã bắt đầu ghi nhận những tín hiệu đáng chú ý liên quan đến thư giãn, lo âu, tâm trạng, giấc ngủ và một số chỉ số sinh lý. Tuy nhiên, số lượng nghiên cứu vẫn còn hạn chế và phương pháp giữa các nghiên cứu chưa hoàn toàn đồng nhất. Vì vậy, chưa nên xem Sound Bath hay singing bowl như một phương pháp điều trị thay thế cho y học.

Điều hợp lý hơn là nhìn Sound Bath như một trải nghiệm âm thanh có thể hỗ trợ thư giãn, tự quan sát và chăm sóc đời sống tinh thần, trong phạm vi mà bằng chứng hiện tại cho phép. 

 

 

8. Âm thanh không chữa lành theo một công thức duy nhất

Có một điều rất dễ bị hiểu sai khi nói về Sound Healing:

Đó là ý tưởng rằng chỉ cần một tần số nhất định, một chiếc chuông nhất định hoặc một loại âm thanh nhất định là có thể tạo ra cùng một tác động trên tất cả mọi người.

Khoa học hiện nay chưa cho phép chúng ta kết luận đơn giản như vậy.

Cơ thể con người rất phức tạp.

Não bộ rất phức tạp.

Và trải nghiệm của con người cũng rất khác nhau.

Âm thanh có thể tác động đến cảm giác, sự chú ý, cảm xúc, trạng thái thư giãn và một số phản ứng sinh lý. Nhưng tác động ấy không phải một công thức cố định.

Có thể nói rằng sức mạnh của âm thanh không chỉ nằm trong bản thân âm thanh.

Nó nằm trong mối quan hệ giữa âm thanh và người nghe.

9. Lắng nghe để nhận biết chính mình

Có lẽ điều đẹp nhất của âm thanh không phải là tìm một âm thanh có khả năng “chữa” tất cả.

Mà là học cách lắng nghe.

Lắng nghe một tiếng chuông ngân lên.

Lắng nghe hơi thở của chính mình.

Lắng nghe những rung động rất nhỏ trong cơ thể.

Lắng nghe cảm xúc đang xuất hiện.

Và đôi khi, lắng nghe cả khoảng im lặng sau khi âm thanh đã kết thúc.

Khi đó, âm thanh không nhất thiết phải được xem như một “liều thuốc”.

Nó có thể trở thành một cánh cửa dẫn con người trở về với sự chú ý của chính mình.

Và đó có thể là một trong những giá trị sâu sắc của việc sử dụng âm thanh trong thiền, thư giãn và các thực hành Sound Healing.

KẾT LUẬN

Âm thanh không chỉ được nghe bằng đôi tai.

Trong những điều kiện nhất định, con người còn có thể cảm nhận các thành phần rung động của âm thanh qua xúc giác và các hệ thống cảm giác khác. Những tín hiệu này được hệ thần kinh và não bộ tiếp nhận, xử lý và kết hợp với cảm xúc, ký ức, sự chú ý cùng bối cảnh của mỗi người.

Cơ thể người trưởng thành chứa khoảng 50–60% nước, nhưng hiện chưa có bằng chứng khoa học đủ mạnh để khẳng định nước trong cơ thể có thể “ghi nhớ” âm thanh hay cảm xúc.

Âm thanh cũng không phải lúc nào cũng dễ chịu. Tiếng ồn từ giao thông, công trường, công nghiệp hay âm nhạc quá lớn có thể gây khó chịu và ảnh hưởng đến sức khỏe khi mức phơi nhiễm đủ cao hoặc kéo dài.

Vì vậy, hiểu về Sound Healing không phải là tin rằng mọi âm thanh đều chữa lành.

Mà là hiểu rằng:

Âm thanh là một dạng dao động có thể được nghe, được cảm nhận và được não bộ diễn giải.

Và khi chúng ta biết lắng nghe một cách có ý thức, âm thanh có thể trở thành một phương tiện để con người chậm lại, cảm nhận cơ thể, nhận biết cảm xúc và trở về với chính mình.